NAUČNO-NASTAVNOM VIJEĆU MEDICINSKOG FAKULTETA UNIVERZITETA U TUZLI

Na osnovu člana 85.i člana 253. Stav 1. Tačka 9. Pravila JU Univerzitet u Tuzli, na prijedlog Naučno-nastavnog vijeća Medicinskog fakulteta, Senat Univerziteta, na XXXIV sjednici održanoj 23.10.2002. godine, donio je Odluku o obrazovanju Komisije za ocjenu doktorske disertacije kandidata mr. sci. Izeta Pajevića, spec. neuropsihijatar, pod nazivom: "Utjecaj religioznosti na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata", u sastavu:

1. Dr. sci. Ismet Cerić, vanredni profesor za užu naučnu oblast "Neuropsihijatrija", Medicinski fakultet Univerziteta u Sarajevu;
2. Dr. sci. Osman Sinanović, redovni profesor, za nastavni predmet "Neuropsihijatrija sa medicinskom psihologijom", Medicinski fakultet Univerziteta u Tuzli;
3. Dr. sci. Rešid Hafizović, redovni profesor, za užu naučnu oblast "Islamska dogmatika (akaid) i uporedne religije", Fakultet islamskih nauka Univerziteta u Sarajevu Komisija nakon pregleda disertacije podnosi slijedeći

I Z V J E Š T A J

Pregled disertacije

Doktorska disertacija dr. Izeta Pajevića, napisana je na 168 stranice. Podijeljena je na uobičajena poglavlja: Uvod, Metode rada, Rezultati, Diskusija i Zaključci, uz Sažetak na maternjem i engleskom jeziku i Popis literature. Sadži tabela i grafikon. Koristio je relevantnih publikacija domaćih i inostranih autora.

U Uvodu koji je napisan na 46 stranica kandidat daje aktuelan pregled bitnih odrednica vezanih za temu kroz slijedeća potpoglavlja: Psihički razvoj čovjeka i formiranje ličnosti; Adolescencija; Psihička zrelost i psihičko zdravlje; Normalno i patološko u adolescenciji; Problem adolescenata u modernom društvu; Religija i mentalno zdravlje; Moralni principi i zdravlje. Istaknuto je da savremena istraživanja nedvojbeno pokazuju da se više mentalne funkcije razvijaju u najvećoj mjeri pod utjecajem društvenih i kulturnih činilaca. Religioznost kao jedan od nesumnjivo bitnih faktora razvoja i rasta ljudske ličnosti nije u tom kontekstu posebno naučno elaborirana niti je ozbiljnije ispitivan utjecaj tog faktora na psihički razvoj čovjeka pa tako i na psihički razvoj tokom adolescencije. Na kraju poglavlja jasno su definisani ciljevi istraživanja: analizirati i utvrditi da li religioznost bitno utječe na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata i kakva je priroda tog utjecaja; analizirati i utvrditi kako i putem kojih psiholoških mehanizama religioznost utječe na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata; uočiti elemente u strukturi ličnosti adolescenata koji se nalaze u uzročno posljedičnoj vezi sa religioznošću; analizirati i utvrditi kakva je uloga religioznosti kada je u pitanju prevencija najčešćih psihičkih poremećaja i problema adolescenata. Postavljena je i radna hipoteza da religizonost ima pozitivan utjecaj na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata.

Poglavlje Metode rada napisano je na osam stranica i daje detaljan opis korištene metodologije i statističke obrade, koja je adekvatno primijenjena.
Istraživanje je radjeno na uzorku od 120 srednjoškolaca oba pola u dobi od 15-18 godina, koji su visoko religiozni i praktično ispoljavaju svoju religioznost. Ispitanici su podijeljeni u dvije grupe - eksperimentalnu grupu E1 koja je sačinjena od po trideset učenika i učenica prvog razreda srednje škole (15 godina, početak prave adolescencije) i eksperimentalnu grupu E2 koja je sačinjena od po trideset učenika i učenica četvrtog razreda srednje škole (18 godina starosti, završetak prave adolescencije). Kontrolnu skupinu sačinjavalo je 120 srednjoškolaca koji imaju nizak nivo religioznosti i praktično ne ispoljavaju svoju religioznost. I kontrolna grupa je bila podijeljena na dvije podgrupe sa istim brojem ispitanika a formirane su sa istom polnom i dobnom distribucijom. Od psiholoških metoda korišten je Frajburški upitnik ličnosti, Profil indeks emocija, Upitnik životnog stila, Kaslov religiozni indeks, Skala unutrašnje motivisanosti, Skala moralnog uvjerenja, te opšti upitnik za lične i porodične podatke.

Rezultati su prikazani na 44 stranice, vrlo pregledno uz korištenje 32 tabele i 14 grafikona, a potom su kritički diskutovani u poglavlju.

Diskusija koje je napisano na 52 stranice.

Zaključci su pravilno izvedeni, a zasnovani su na dobijenim rezultatima i njihovoj analizi, korespondirajući sa postavljenim ciljevima i postavljenom hipotezom. Naime, nedvojbeno je pokazano da se kod visokoreligioznih ispitanika u manjoj mjeri javljaju faktoi kao što su - unutrašnji konflikti, frustracije, strah, strepnja, psihička trauma, povrede samopoštovanja, disbalans psihičke homeostaze, a da se negativna energija neutralizira na zdraviji i efikasniji način. Time se postiže adekvatnija procjena situacije u kojoj se objekat zadesi, racionalnije rasporedjivanje i iskorištavanje psihičke energije, brža socijalizacija, veća otpornost na frustraciju, efikasnije prevazilaženje konfliktnih situacija, veće zadovoljstvo, izraženija težnja ka višim ciljevima. Visokoreligizoni ispitanici su manje anksiozni, manje depresivni, manje agresivni i u manjoj mjeri podložni devijantnim bihejvioralnim obrascima.

Na kraju je napisan Sažetak na bosanskom i engleskom jeziku i priložen popis literature sa 110 relevantnih publikacija domaćih i stranih autora.

Mišljenje i prijedlog

Doktroska disertacija kandidata mr. sci. Izeta Pajevića predstavlja značajan istraživački rad u oblasti psihijatrije i psihologije religioznosti. Uticaj religioznosti na psihički razvoj adolescenata nije dovoljno istraživan ni u svijetu, a do pojave ovog istraživanja nije nikako u našoj zemlji. Rezultati koji su dobijeni i zaključci koji su izvedeni čine značajan naučni doprinos u ovoj oblasti i imaju svoje direktne primjenjive implikacije u prevenciji i tretmanu psihičkih problema današnjeg čovjeka, a pogotovo složenih problema karakterističnih za adolescentnu dob.

Komisija pozitivno ocjenjuje analiziranu doktrosku disertaciju mr. sci. Izeta Pajevića, spec. neuropsihijatra pod nazivom: "Utjecaj religioznosti na psihičko sazrijevanje i zdravlje adolescenata", pa predlaže Naučno-nastavnom vijeću Medicinskog fakulteta u Tuzli, da ovu ocjenu u cjelosti prihvati.
U Tuzli i Sarajevu 22.11.2002.

Komisija:

1. Prof. dr. Ismet Cerić, predsjednik
2. Prof. dr. Osman Sinanović, član
3. Prof. dr. Rešid Hafizović, član .

Sažetak doktorske disertacije na bosanskom i engleskom jeziku.